Remy Zaugg Brucke von Arnhem

Over Sonsbeek

Een stad en haar tentoonstelling
Een wethouder, een medewerker van de VVV en de burgemeester van Arnhem namen in 1948 het initiatief voor een hedendaagse kunsttentoonstelling die in Europa haar gelijke niet kende. Zo hoopten zij de stad, die flink had geleden onder de bombardementen tijdens WOII, nieuwe allure te geven.

Verwerking van de traumatische oorlogsjaren
Sonsbeek ’49 opende het daaropvolgende jaar met ruim tweehonderd werken langs de wandelpaden van het park. Het betrof voornamelijk figuratieve beeldhouwkunst van rondom de eeuwwisseling. Terugkerend onderwerp van de nieuwe werken die er te zien waren, was de verwerking van de traumatische oorlogsjaren, zoals het monument Eert de Vrouw van Nel Klaassen dat nog altijd in Arnhem te zien is.

Dag van het Nederlandse Volk  1952Dag van het Nederlandse Volk, Sonsbeek '52

Verbonden met de actualiteit
De opzet van de tentoonstelling bleef in de daaropvolgende edities hetzelfde. Het publiek kreeg in Arnhem beeldhouwwerken van internationaal vermaarde kunstenaars te zien, zoals Auguste Rodin, Ossip Zadkine, Henri Moore, Pablo Picasso, John Rädecker en Hildo Krop. Na afloop van iedere editie liet de gemeente Arnhem een aantal kunstwerken permanent in de stad plaatsen. Vaak waren dit beelden die refereerden aan het oorlogsverleden, zoals Ossip Zadkine’s Phoenix dat een vaste plek kreeg voor het stadhuis. SONSBEEK was direct vanaf de eerste edities nauw verbonden met maatschappelijke thema’s en de actualiteit. 

Samengesteld door een curator, volgens een specifiek thema
Met de eerste vier edities, telkens om de drie jaar en gelijk van opzet, leek SONSBEEK een traditie te worden. Maar met die traditie werd in 1971 gebroken. SONSBEEK begaf zich letterlijk buiten de gebaande paden met een tentoonstelling die voor het eerst door een curator werd samengesteld, volgens een specifiek thema. Sonsbeek Buiten de Perken werd samengesteld door Wim Beeren, toen hoofdconservator van het Stedelijk Museum in Amsterdam. De kunstwerken verlieten niet alleen hun sokkels, maar zelfs de stad en het land. Prominente conceptuele kunstenaars zoals Claes Oldenburg, Wim T. Schippers, Robert Smithson en Nam June Paik maakten de tentoonstelling tot een mijlpaal voor de avantgardistische kunst. SONSBEEK werd beeldbepalend voor vooruitstrevende en experimentele, thematische kunsttentoonstellingen.

Spitting leaders_fernando sanchez castillo_sonsbeek2008Spitting Leaders, Fernando Sánchez Castillo, Sonsbeek 2008: Grandeur

Doorgronden van het maatschappelijke klimaat
Iedere curator reageerde met zijn of haar programma op de voorgaande editie en stelde vraagstukken aan de orde om het maatschappelijke klimaat te doorgronden. Door de jaren heen strekte de tentoonstelling zich uit van weiland tot winkelcentrum, van kerk tot rosse buurt, van boten en stadsbussen tot een processie met honderden Arnhemmers door de binnenstad. Hoe ver de grenzen ook worden opgerekt, Park Sonsbeek is nog altijd het hart van de tentoonstelling.

Tussen 1949–1958 vond SONSBEEK elke drie jaar plaats en daarna met onregelmatige intervallen in 1966, 1971 (curator: Wim Beeren), 1986 (curator: Saskia Bos), 1993 (curator: Valerie Smith), 2001 (curator: Jan Hoet), 2008 (curator: Anna Tilroe) en 2016 (curator: ruangrupa).